Şanlıurfa ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde üreticilerin önemli geçim kaynaklarından biri olan Antep fıstığında budama dönemiyle birlikte bahçelerde çalışmalar hız kazanıyor. Ancak budama sırasında kullanılan makas ve testerelerin temizliği, en az doğru budama kadar önem taşıyor. Özellikle hastalıklı ağaçlarda kullanılan ve dezenfekte edilmeden sağlıklı ağaçlara geçirilen aletler, bazı bitki hastalıklarının bahçe içerisinde yayılmasına neden olabiliyor.
Şanlıurfa İl Tarım ve Orman Müdürlüğü de daha önce yayımladığı bilgilendirmede, hastalıklı fıstık ağaçlarında kullanılan budama aletlerinin sağlıklı ağaçlara hastalık taşıyabileceği konusunda üreticileri uyarmıştı. Kuruyan dallar ve ağaçlar üzerinde görülen belirtilerin dikkate alınması, budama ekipmanlarının temiz tutulması ve hastalıklı ağaçların ayrı değerlendirilmesi büyük önem taşıyor.
Budama sırasında makas ve testere, ağaçların dallarını keserken bitki dokusuyla doğrudan temas ediyor. Hastalıklı bir dalda bulunan bazı mantarların sporları ve diğer hastalık etmenleri, kesici aletlerin üzerinde kalabiliyor. Aynı alet temizlenmeden başka bir ağacın dalında kullanıldığında hastalık etmenlerinin taşınma riski ortaya çıkıyor.
Bu durum özellikle çok sayıda ağacın bulunduğu bahçelerde önem kazanıyor. Bir aletin gün boyunca onlarca ağaçta kullanılması, gerekli temizlik yapılmadığında hastalığın bir ağaçtan diğerine taşınmasına zemin hazırlayabiliyor.
Ancak her mantar hastalığının mutlaka budama aletiyle bulaşmadığını belirtmek gerekiyor. Hastalıkların yayılma biçimi, etmenin türüne ve çevre koşullarına göre değişiyor. Bazı hastalıklar bulaşık aletlerle taşınabilirken bazıları toprak, su, yağmur sıçraması veya enfekte bitki parçaları aracılığıyla yayılabiliyor.
Bu nedenle üreticilerin temel kuralı, hastalıklı ağaçlarda kullanılan makas ve testereleri temizlemeden sağlıklı ağaçlarda kullanmamak olmalı.
Antep fıstığında ağaçların kurumasına, dalların zarar görmesine ve gelişimin zayıflamasına neden olabilen çeşitli hastalık etmenleri bulunuyor. Şanlıurfa İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün önceki uyarısında fitoplazma, Verticillium ve Phytophthora kaynaklı sorunlara dikkat çekilmişti.
Bu etmenlerin hepsi aynı şekilde yayılmıyor. Örneğin Verticillium toprak kaynaklı bir hastalık etmeni olarak köklerden bitkiye ulaşabilirken Phytophthora türleri de özellikle uygun nem ve toprak koşullarında kök ve kök boğazında hastalıklara yol açabiliyor. Fitoplazmaların yayılmasında ise bazı emici böcekler önemli rol oynuyor. Dolayısıyla bütün bu hastalıkları yalnızca kirli makas ve testereye bağlamak doğru değil.
Bununla birlikte, hastalıklı bitki dokusuyla temas eden aletlerin temizlenmesi, bulaşma riski bulunan durumlarda alınabilecek önemli önlemlerden biri olarak öne çıkıyor.
Şanlıurfa’da Antep fıstığı ağaçlarında görülen ani kurumalar üzerine GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü tarafından yürütülen çalışmalarda, Neoscytalidium dimidiatum adlı mantar türünün kuruma sorunuyla ilişkili olduğu bildirilmişti.
Bu bulgu, fıstık ağaçlarında görülen kurumaların tek bir nedene bağlanamayacağını, doğru teşhisin önemini ortaya koyuyor. Bir ağacın dalında veya gövdesinde kuruma görülmesi, tek başına belirli bir mantar hastalığının kesin kanıtı sayılmıyor.
Hastalıklı dalların yaygınlaşması, kabukta kararma veya çatlaklar, gövde ve dallarda yaralar, yapraklarda solma ve ağacın genel gelişiminde gerileme gibi belirtiler görüldüğünde üreticilerin durumu dikkatle incelemesi gerekiyor. Kesin teşhis için İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne ya da bitki sağlığı konusunda uzman bir ziraat mühendisine başvurulması önem taşıyor.
Budama aletleriyle hastalık etmenlerinin taşınması, özellikle aynı bahçede çok sayıda ağacın bulunduğu durumlarda ekonomik kayıplara yol açabilir. Hastalık etmeninin türüne ve ağacın durumuna bağlı olarak şu sonuçlar ortaya çıkabilir:
Dal kurumaları: Hastalık dal dokusuna yerleştiğinde dalın bir bölümü veya tamamı kuruyabilir.
Gelişme geriliği: Yaprak, sürgün ve dal sağlığı bozulan ağaçlarda gelişim zayıflayabilir.
Ürün kaybı: Ağacın sağlığının bozulması, çiçeklenme ve meyve oluşumu üzerinde olumsuz etki yaratabilir.
Hastalığın bahçede yayılması: Bulaşmaya uygun bir etmen söz konusuysa, temizlenmeyen aletler hastalığın başka ağaçlara taşınmasına katkıda bulunabilir.
Ekonomik maliyet: Hastalıklı dalların uzaklaştırılması, ağaçların takibi ve gerekirse profesyonel mücadele uygulamaları ek masraf oluşturabilir.
Ağır hastalık durumlarında ağaçların uzun süreli zarar görmesi veya tamamen kuruması da mümkündür. Ancak bu sonuçlar her hastalıkta ve her ağaçta aynı şekilde ortaya çıkmaz.
Üreticilerin hastalık riskini azaltmak için uygulayabileceği en önemli önlemlerden biri, budama aletlerini düzenli olarak temizlemek ve uygun bir yöntemle dezenfekte etmektir.
1. Alet üzerindeki kir ve bitki kalıntıları temizlenmeli. Dal parçaları, reçine, özsu ve diğer kalıntılar dezenfeksiyondan önce uzaklaştırılmalı. Kirli yüzeyler dezenfektanın etkisini azaltabilir.
2. Hastalıklı ağaçlardan sağlıklı ağaçlara geçerken aletler dezenfekte edilmeli. Hastalıklı olduğu düşünülen dallarda kullanılan makas ve testereler, başka bir ağaca geçirilmeden önce uygun yöntemle temizlenmeli. Riskin yüksek olduğu durumlarda her kesim arasında dezenfeksiyon gerekebilir.
3. Uygun dezenfektan kullanılmalı. Tarım ve Orman teşkilatının önceki bilgilendirmesinde çamaşır suyu çözeltisine yer verilmişti. Genel bahçe aleti hijyeni rehberlerinde de uygun şekilde seyreltilmiş çamaşır suyu veya yüzde 70 alkol gibi seçenekler belirtiliyor. Kullanılacak ürünün talimatlarına uyulmalı; farklı kimyasallar kesinlikle birbirine karıştırılmamalı.
4. Metal aletler korunmalı. Çamaşır suyu metal yüzeylerde korozyona neden olabilir. Uygulama sonrasında aletin uygun şekilde durulanması, kurutulması ve bakımının yapılması gerekir. Alkol kullanıldığında ise ürünün yanıcı olduğu unutulmamalıdır.
5. Hastalıklı dallar bahçede bırakılmamalı. Hastalık taşıdığı düşünülen budama artıkları gelişigüzel biçimde ağaçların altında bırakılmamalı. Bu materyalin nasıl uzaklaştırılacağı, hastalığın türüne göre belirlenmeli.
Antep fıstığı ağaçları uzun yıllar yaşayabilen ve uygun bakım koşullarında uzun süre ürün verebilen ağaçlar arasında bulunuyor. Bu nedenle budama sırasında yapılan hatalar yalnızca o yılın gelişimini değil, ağacın ilerleyen yıllardaki yapısını da etkileyebiliyor.
Kör makas ve testere kullanılması, dalların ezilerek kesilmesi, kabuğun yırtılması ve gereğinden fazla dalın uzaklaştırılması ağaçta gereksiz yaralanmalara yol açabiliyor. Düzgün olmayan kesim yüzeyleri, bazı hastalık etmenlerinin bitkiye girmesi açısından elverişli alanlar oluşturabiliyor.
Budamanın amacı, ağacın taç yapısını düzenlemek, kurumuş veya hastalıklı dalları uzaklaştırmak ve sağlıklı gelişimi desteklemektir. Her ağaca aynı işlemi uygulamak yerine ağacın yaşına, gelişimine, dal yapısına ve sağlık durumuna göre hareket edilmesi gerekiyor.
Özellikle gövde ve kalın dallarda görülen şüpheli yaralar, yaygın kurumalar veya hızla ilerleyen belirtiler varsa gelişigüzel kesim yapılmadan önce uzman görüşü alınması daha doğru olacaktır.
Şanlıurfa ve çevresinde Antep fıstığı üretimi, çok sayıda ailenin geçim kaynağını oluşturuyor. Bu nedenle budama döneminde alınacak basit hijyen önlemleri, bahçelerin sağlığını koruma açısından büyük önem taşıyor.
Üreticilerin yalnızca budamanın doğru yapılmasına değil, kullanılan makas ve testerelerin temizliğine de dikkat etmesi gerekiyor. Özellikle daha önce kuruma görülen ağaçlarda kullanılan aletlerin kontrol edilmeden diğer ağaçlara geçirilmesi önlenmeli.
Şüpheli hastalık belirtilerinde ise rastgele ilaçlama yapmak yerine doğru teşhis için tarım uzmanlarından destek alınmalı. Çünkü mantar hastalıkları, toprak kaynaklı etmenler ve böceklerle taşınan hastalıklar farklı mücadele yöntemleri gerektiriyor.
Unutulmaması gereken en önemli nokta şu: Hastalıklı ağaçta kullanılan makas veya testere, uygun şekilde temizlenmeden sağlıklı ağaçta kullanılmamalı. Budama hijyeni tek başına bütün hastalıkları önlemese de bulaşma riski bulunan etmenlerin bahçe içinde taşınmasını azaltmaya yardımcı olabilir.
Bu habere henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yaz!