Şanlıurfa Barosu'nun yürüttüğü Etkin Savunuculuk Projesi kapsamında hazırlanan araştırma raporu, Türkiye'de OHAL döneminde Kanun Hükmünde Kararnameler (KHK) ile kamu görevinden ihraç edilen ancak haklarında beraat, kovuşturmaya yer olmadığı (KYOK) veya soruşturmaya yer olmadığı (SYOK) kararları verilmesine rağmen görevlerine iade edilmeyen kişilerin yaşadığı mağduriyetleri kapsamlı şekilde ele aldı.

Araştırma, Avrupa Birliği İnsan Hakları ve Demokrasi Hibe Programı desteğiyle yürütülen "Şanlıurfa Bölgesinde İnsan Hakları İhlallerine Karşı Hukuki Mücadele Kapasitesinin Geliştirilmesi Projesi" kapsamında hazırlandı. Proje, Şanlıurfa Barosu tarafından yürütülürken, Adil Yargılanma Hakkına Erişim Derneği (AYHED) ise proje paydaşı olarak yer aldı.

1.678 kişinin katılımıyla hazırlandı

Raporda, Türkiye genelinden 1.678 kişinin katıldığı anket çalışmasının sonuçlarına yer verildi. Araştırmada katılımcıların yargı süreçleri, idari başvuruları, uğradıkları hak kayıpları ve mesleklerine dönüş beklentileri incelendi.

Şanlıurfa Barosu, hazırlanan raporun yalnızca mevcut mağduriyetleri görünür kılmayı değil, aynı zamanda yürütülecek stratejik davalara, savunuculuk faaliyetlerine ve insan hakları alanında politika geliştirme süreçlerine veri temelli katkı sunmayı amaçladığını belirtti.

Çarpıcı sonuçlar ortaya çıktı

Raporda yer alan değerlendirmelere göre;

• Katılımcıların %82,4'ü haklarında yürütülen adli sürecin beraat, KYOK veya SYOK ile sonuçlandığını belirtti.
• Buna rağmen bu grubun yalnızca %0,9'unun yeniden kamu görevine dönebildiği ifade edildi.
• Rapora göre adli süreçlerde aklanan kişilerin %99'dan fazlası idari olarak hâlâ görevlerine iade edilmedi.

Araştırmada ayrıca katılımcıların yaşadığı hak kayıplarına da dikkat çekildi. Buna göre;

• İşsizlik yaşayanların oranı %96,2
• Sosyal güvenlik kaybı yaşayanların oranı %89
• Psikolojik sorun yaşadığını belirtenlerin oranı ise %85,2 olarak kaydedildi.

Katılımcıların %78,1'i, görevlerine iade edilmeleri halinde yeniden kamu hizmetinde çalışmak istediğini ifade etti.

Hukuki düzenlemeler de değerlendirildi

Raporda, OHAL sürecinin hukuki altyapısı, OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu'nun kuruluşu ve işleyişi ile son dönemde yapılan yasal değişiklikler de ayrıntılı şekilde incelendi.

Özellikle 2026 yılında yapılan düzenlemeyle bazı kamu görevlileri hakkında verilen göreve iade kararlarının kesinleşmeden uygulanmamasına ilişkin hükmün hukuk devleti ilkesi açısından tartışmalara neden olduğu değerlendirmesine yer verildi.

Çözüm önerileri sıralandı

Araştırmanın sonunda Türkiye Büyük Millet Meclisi, ilgili bakanlıklar, Danıştay, barolar ve uluslararası insan hakları kuruluşlarına yönelik çok sayıda öneri sunuldu.

Raporda; "iltisak" ve "irtibat" kavramlarının yasal olarak daha açık şekilde tanımlanması, beraat eden kişilerin göreve iade süreçlerinin hızlandırılması, yargı kararlarının gecikmeden uygulanması ve mağduriyetlerin giderilmesine yönelik yeni yasal düzenlemelerin yapılması gerektiği ifade edildi.

Projede görev alan isimler

Şanlıurfa Barosu tarafından yürütülen Etkin Savunuculuk Projesi kapsamında hazırlanan araştırma raporunda görev alan isimler ise şöyle:

• Hazırlayan ve Proje Koordinatörü: Ahmet Doğan
• Proje Koordinatör Yardımcısı: Av. Hilal Yücel
• Hak İhlalleri İzleme Komiteleri Koordinatörü: Av. Nahide Polat Aslan
• Proje Raporlama Uzmanı: Emel Sevgi
• İzleme ve Değerlendirme Uzmanı: Banu Ülkü
• Tasarım: Getu Creative

Rapor, Şanlıurfa Barosu tarafından yürütülen Etkin Savunuculuk Projesi kapsamında hazırlanırken, Adil Yargılanma Hakkına Erişim Derneği (AYHED) proje paydaşı olarak katkı sundu. Araştırma ise Avrupa Birliği İnsan Hakları ve Demokrasi Hibe Programı desteğiyle hayata geçirildi.